Αρχείο ετικέτας Λαϊκή παράδοση

Επισκέψεις από προγράμματα Erasmus στον Αρόλιθο!

Ο Αρόλιθος και το Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης!

μουσειο2

Είναι χαρά και τιμή μας ο Αρόλιθος, το παραδοσιακό κρητικό χωριό , να έχει καταξιωθεί, ως τον πληρέστερο και ένα απ τους παλαιότερους προορισμούς της Κρήτης, για την εισαγωγή και την ένταξη, μικρών και μεγάλων στη λαογραφία και την κρητική παράδοση. Σε συνεργασία με  την ομάδα του Μουσείου Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης, έχουν σχεδιαστεί κατάλληλες βιωματικές δραστηριότητες που προσφέρουν στον επισκέπτη, μια ολοκληρωμένη εικόνα της Κρήτης του χθες.

Η αναγνώριση

Ως απόρροια των παραπάνω ακολουθεί και η αναγνώριση! Ομάδες μαθητών, είτε μικρότερων, είτε μεγαλύτερων, απ όλο τον κόσμο, αλλά και καθηγητές από σχολεία της Ευρώπης επιλέγουν το χωριό μας για την επίσκεψη τους. Δάσκαλοι και καθηγητές των προγραμμάτων Erasmus, έχοντας την ανάγκη για την επαφή  των παιδιών τους με τη λαογραφία, την αρχιτεκτονική αλλά και την τοπική κουζίνα της Κρήτης, μιλούν μαζί μας και σχεδιάζουμε παρέα το καταλληλότερο πρόγραμμα για τις δικές ανάγκες τους!

Η επαφή με το φυσικό περιβάλλον του χωριού σε συνδυασμό με βιωματικές δραστηριότητες, ταξιδεύουν τους μαθητές, σε μια άλλη εποχή, προσφέροντας τους γνώσεις και εμπειρίες, που μένουν αξέχαστες!

Άλλωστε η επιβράβευση για μας είναι τα χαρούμενα πρόσωπα των παιδιών και των καθηγητών, όταν φεύγοντας, μας ανακοινώνουν: «When we come back to Crete, we will bring our families, to your paradise»!

αρολιθος

αρολιθος2

Μιλήστε μαζί μας!

Σας παρουσιάζουμε παρακάτω, κάποιες απ τις προτάσεις μας για δραστηριότητες στο χωριό μας, παροτρύνοντας σας πάντα, να επικοινωνήσετε μαζί μας, για να σχεδιάσουμε και να προσαρμόσουμε την επίσκεψη σας, ανάλογα με την ηλικία, τον αριθμό και τις ανάγκες των μαθητών σας.

Με τη συνοδεία και τη βοήθεια του έμπειρου προσωπικού μας διεξάγονται οι παρακάτω δραστηριότητες:

 1) Η κρητική κουζίνα

Οι επισκέπτες μας ετοιμάζουν πιάτα της τοπικής κουζίνας όπως γεμιστά και ντολμαδάκια, τζατζίκι, ντάκο και σαρικόπιτες. Με τη λήξη των μαθημάτων τους παραδίδουμε τις αντίστοιχες συνταγές και μπορούν να δοκιμάσουν αυτό που έφτιαξαν.

2) Ζύμωμα ψωμιού

Οι επισκέπτες ζυμώνουν το δικό τους ψωμί, που έπειτα ψήνεται και παραδίδεται ζεστό, μαζί με τυρί και ελιές. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει επίσης, οπτικοακουστική ενημέρωση για το λάδι και το ψωμί, καθώς και επίσκεψη στο Μουσείο με ξενάγηση σε επιλεγμένα αντικείμενα διατροφής.

3) Κομπολόι

Μετά από αναφορά στην ιστορία του κομπολογιού μέσω οπτικοακουστικής προβολής, οι επισκέπτες μας μπορούν να κατασκευάσουν το δικό τους κομπολόι και να το κρατήσουν σαν αναμνηστικό.

4) Η τέχνη του Ψηφιδωτού

Η ψηφιδογράφος Νίκη Λυρώνη, ενημερώνει τους επισκέπτες για την αρχαία τέχνη του ψηφιδωτού και εν συνεχεία, με υλικά απ τη φύση, οι ίδιοι κατασκευάζουν, ένα μικρό δείγμα ψηφιδωτού.

5) Η υφαντική τέχνη

Μία από τις σημαντικότερες και αρχαιότερες τέχνες. Οι επισκέπτες με τη καθοδήγηση της υφάντριας δοκιμάζουν μόνοι τους να κατασκευάσουν ύφασμα στον αργαλειό. Με τη ολοκλήρωση της διαδικασίας, παραλαμβάνουν το δικό τους αναμνηστικό υφασματάκι.

6) Διδασκαλία παραδοσιακών ελληνικών χορών.

Ο χοροδιδάσκαλος μαθαίνει στους επισκέπτες τα πρώτα βήματα, στους δημοφιλέστερους κρητικούς και ελληνικούς χορούς. Ενθύμιο: cd με χορούς.

7) Η τέχνη του «Ξομπλιαστού»

Εξειδικευμένες τεχνίτριες, οι ξομπλιάστρες, κάνουν επίδειξη παραγωγής της κρητικής κουλούρας του γάμου και στη συνέχεια οι ίδιοι οι επισκέπτες επιχειρούν την ίδια διαδικασία. Στο τέλος της διαδικασίας λαμβάνουν ως αναμνηστικό μια μινιατούρα ξομπλιαστής κουλούρας.

7) Τα βότανα της Κρήτης

Σε αυτή τη δραστηριότητα αρχικά γίνεται μια θεωρητική ενημέρωση και παρουσίαση των βασικότερων βοτάνων της Κρήτης. Με την ολοκλήρωση της θεωρητικής προσέγγισης δοκιμάζουμε τσάι του βουνού. Ως ενθύμιο λαμβάνουν ένα πουγκάκι /σακουλάκι με βότανο.

Υπάρχει φυσικά και η δυνατότητα του συνδυασμού των δραστηριοτήτων μεταξύ τους, όπως επίσης και η προετοιμασία ενός μεσημεριανού ή δείπνου, με κρητικές παραδοσιακές συνταγές.

Για την ψυχαγωγία των μαθητών, αλλά και των εκπαιδευτικών, μπορούν να διοργανωθούν, μουσικοχορευτικές παραστάσεις, με χορούς απ όλη την Ελλάδα.

Επικοινωνήστε μαζί μας στο 2810 821050 και στο info@arolithos.com και μεις θα κάνουμε το καλύτερο, για μια ολοκληρωμένη επίσκεψη στο χωριό μας!

www.arolithos.com

Τα παλιά ανδρικά επαγγέλματα της Κρήτης!

Η λαογραφία της Κρήτης, αποτελεί μια αστείρευτη πηγή πληροφοριών, που χαρίζει στους παλαιότερους μνήμες και εικόνες μιας άλλη εποχής και συνάμα πληροφορεί τους νεότερους για καταστάσεις και γεγονότα που πιθανό να μην γνώριζαν πως υπήρχαν.

Ανατρέχοντας σε αυτή την πλούσια λαογραφία, θα θυμηθούμε τα παλιά επαγγέλματα των αντρών, που χαρακτηρίζονται από μια αξιοσημείωτη εξειδίκευση, κατά την οποία υπήρχε σχεδόν ένας άνθρωπος, για κάθε εργασία!

Ας δούμε παρακάτω κάποια απ τα επαγγέλματα αυτά, που μιλώντας για επαγγέλματα, αναφερόμαστε κυρίως σε εργασίες!

Γανωτής (Καλατζής): γανωτής ή γανωτζής ονομάζεται ο τεχνίτης που επικαλύπτει τα χάλκινα σκεύη με κασσίτερο.

Γανωτής
Γανωτής
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Ξυλοτέχνης (Μαραγκός): με το ξύλο και τα λιγοστά εργαλεία, δημιουργούσε χρηστικά αντικείμενα κυρίως για το σπίτι.

Μαραγκοί
ΜαραγκοίΈκθεση Λαογραφικού Μουσείου-ΑρόλιθοςΈκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Ο Σαμαράς (ή Σωμαράς): κατασκεύαζε τον απαραίτητο εξοπλισμό που απαιτούνταν για το ζώο, ώστε να προσφέρει τις υπηρεσίες του, στο αφεντικό του.

Σαμαράς
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Τζαγκάρης (Σκετζής): ο κατασκευαστής υποδημάτων.

Τζαγκάρης
Τζαγκάρης
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Ο Καλαθάς: με καλάμια από τις όχθες των ποταμών, ή των λιμνών, που έκοβε, έπλενε, και στέγνωνε στον ήλιο, τα έσχιζε σε λωρίδες και  έπλεκε καλάθια.

 

Καλαθάς
Καλαθάς
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Ντελάλης (Τελάλης): ανακοίνωνε τα μαντάτα και τις ειδήσεις σε όλο το χωριό.

Ντελάλης
Ντελάλης

Βαρελάς: τεχνίτης, ειδικός στην κατασκευή βαρελόσχημων και σκαφοειδών σκευών, που τα κατασκεύαζαν κυρίως από ξύλο καστανιάς ή δρυός.

Βαρελάς
Βαρελάς
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Γυρολόγος (Πωλητής Τροφίμων/ Αντικειμένων): σαν ένας πλανόδιος πωλητής, πουλούσε υφάσματα με τον πήχη, πουκάμισα, κάλτσες, κλωστές, εσώρουχα, κουμπιά, λάστιχο, κουβαρίστρες, τσατσάρες, χτένια, βαφές και πολλά άλλα ακόμα. Η πληρωμή γίνονταν συνήθως σε είδος.

Γυρολόγος
Γυρολόγος

Αγγειοπλάστης: κατασκεύαζε με πηλό, όλα τα μεγέθη μαγειρικών σκευών και πιατικών, κούπες, κανάτια κρασιού και διάφορα μικροσκεύη για το σπίτι.

Αγγειοπλάστης 
Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Έκθεση Λαογραφικού Μουσείου-Αρόλιθος

Σιδεράς:  τεχνίτης που κατασκεύαζε στο αμόνι σιδερένια εργαλεία και αντικείμενα για το σπίτι.

Σιδεράς
Σιδεράς
Το σιδεράδικο στον Αρόλιθο
Το σιδεράδικο στον Αρόλιθο

Ράφτης (Τερζής): δημιουργούσε με δέρμα και άλλα υφάσματα, στολές και ρούχα της εποχής.

Ράφτης
Ράφτης

Ο Ρασοπατητής: με τις φτέρνες των ποδιών του και με τη βοήθεια νερού και πλούσιας σαπουνάδας πατούσε μάλλινες πατητές (κλινοσκεπάσματα) και ένα άλλο μάλλινο υφαντό, τη ράσα από όπου έκαναν τις κάπες για μικρούς και μεγάλους.

Ρασοπατητής
Ρασοπατητής

Στους παρακάτω καταλόγους θα βρείτε ένα μεγάλο όγκο παλιών ανδρικών επαγγελμάτων και για περισσότερες πληροφορίες και γνώσεις μπορείτε να επισκεφτείτε το λαογραφικό μουσείο του χωριού μας. Για οποιαδήποτε πληροφορίες καλέστε μας στο 2810-821050 και γράψτε μας στο: museum@arolithos.com

Πηγές: http://www.kritipoliskaihoria.gr/2011/03/blog-post_5407.html, https://anthologio.wordpress.com/2015/04/16/%CE%AC-gamm/ , https://apothesis.lib.teicrete.gr/bitstream/handle/11713/8235/KarampakakiGiasemi_SyngelakiEirini2017.pdf?sequence=1

Πηγές Φωτογραφιών: http://sotira-trikalwn.blogspot.com/2013/08/blog-post_6758.html , http://www.agiasos.gr/article/palia-paradosiaka-epaggelmata , https://anemourion.blogspot.com/2018/07/blog-post_99.html , http://paradosiakaepagelmata.wikidot.com/sel12 , goo.gl/7HCt2P, http://attikofytoriakoparko.blogspot.com/2015/12/blog-post_11.html , http://fthiotikos-tymfristos.blogspot.com/2011/10/blog-post_1571.html , http://gerontakos.blogspot.com/2015/12/blog-post_694.html, http://oimos-athina.blogspot.com/2017/08/blog-post_23.html, http://www.e-gynaikes.gr/article.php?id=874, βιβλίο: Θεοχάρη Μιχ. Προβατάκη «ΚΡΗΤΗ ΛΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΖΩΗ»

Καλωσόρισες Ιούνη, καλώς μας ήρθες καλοκαίρι!

Ο πρώτος μήνας του καλοκαιριού είναι εδώ! Ήρθε ο Ιούνιος, με τον λαμπρό ήλιο, τα πρώτα μπάνια και την ανεμελιά του καλοκαιριού :)

ιουνης

Η προέλευση του ονόματος!

Ο Ιούνης είναι αφιερωμένος στην Ήρα. Η ονομασία του προέρχεται απ” τη λατινική λέξη Junius: Juno= Ήρα: Ηραίος, προς τιμήν της Ήρας. Βέβαια υπάρχει μία ακόμα άποψη, λιγότερο διαδεδομένη, πως το όνομα του οφείλεται στον πρώτο ύπατο της Ρώμης Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο. Είναι ο τέταρτος μήνας του αρχαίου ρωμαϊκού ημερολογίου με 29 ημέρες και ήμερα είναι ο 6ος μήνας του χρόνου με 30 ημέρες!

Ιούνιος

Ιούνιος

 Οι ονομασίες και οι αγροτικές εργασίες του μήνα!

Στις 21 Ιουνίου έχουμε το  θερινό ηλιοστάσιο και η μέρα αυτή θεωρείται ως είναι η επίσημη έναρξη του καλοκαιριού! 

Είναι ο μήνας του θερισμού και πολλών άλλων γεωργικών εργασιών. Έχει πολλές ονομασίες, από τις οποίες η πιο διαδεδομένη είναι «Θεριστής» που προέρχεται από τον θερισμό των σιτηρών. Ακόμα, λέγεται Άι – Γιαννίτης (γιατί στις 24 γιορτάζουμε τη γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου). Επίσης Πρωτόλης ή Πρωτογιούλης, δηλ. πρώτος μήνας και αρχή του καλοκαιριού,  Λιοτρόπης, Κερασάρης  & Κερασινός, γιατί τότε ωριμάζουν τα κεράσια.

Αυτός ο μήνας είναι και μήνας πολλών και διαφορετικών αγροτικών εργασιών! Οι γεωργοί θερίζουν σιτάρια, κριθάρια, όσπρια, σανά. Ποτίζουν και σκαλίζουν τα χωράφια. 

Αυτή την εποχή, φυτεύονται σπανάκια, φασόλια και κουνουπίδια και μαζεύονται ντομάτες, μελιτζάνες, πιπεριές. Επίσης γίνεται ο απογαλακτισμός των ζώων, που είναι 3 μηνών και το πρώιμο ζευγάρωμα προβάτων. 

Τα έθιμα και οι παραδόσεις του μήνα!

Τα έθιμα και γι αυτό τον μήνα είναι πολλά και οι λαογραφία του τόπου μας πλούσια, όπως συνήθως. Ας δούμε κάποια έθιμα απ όλη την Ελλάδα και φυσικά το πιο γνωστό, αυτό του Κλήδονα, που εδώ στην Κρήτη, ακόμα καλά κρατεί! 

Στη Θεσσαλονίκη το πρώτο δεμάτι σταχυών που δένουν, το στήνουν όρθιο και το προσκυνούν, ενώ ο νοικοκύρης ρίχνει νομίσματα.  Στη Σκύρο σαν αποθερίσουν, αφήνουν δύο λημάρια αποθέρι στο χωράφι, για χαρά του χωραφιού και για να φάνε τα πουλιά και τα αγρίμια. Στο Μανιάκι Πυλίας αφήνουν ένα κομμάτι αθέριστο και λένε ότι είναι τα γένια του νοικοκύρη, τον οποίο σηκώνουν στα χέρια ψηλά & τον αφήνουν να πατήσει στη γη, μόνο αν τάξει στους θεριστές κρασί και κότα. Στην Κάρπαθο χαράσσουν με το δρεπάνι ένα κύκλο, που περιλαμβάνει τα τελευταία στάχυα. Στον κύκλο μπαίνει η νεαρότερη θερίστρια, σταυροκοπιέται και πετάει επάνω το δρεπάνι της φωνάζοντας: «Και του χρόνου, καλαλωνεμένα, καλοφαωμένα, καλοπρουκισμένα!»

Όμως το πιο γνωστό έθιμο και αυτό που ακόμα αναβιώνει σε μέρη της Ελλάδας και φυσικά στην Κρήτη, είναι αυτό του Κλήδονα!

Το προσωνύμιο «Κλήδονας» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κλήδων» που σημαίνει προγνωστικός ήχος και χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τον συνδυασμό των τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής.

Ουσιαστικά ο «Kλήδονας» σχετίζεται με μια λαϊκή μαντική διαδικασία, η οποία λέγεται ότι αποκαλύπτει στις άγαμες κοπέλες την ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου.

Σύμφωνα με το έθιμο, την παραμονή του Αϊ-Γιαννιού, οι ανύπαντρες κοπέλες μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού και μία από αυτές πηγαίνει στο πηγάδι να φέρει το «αμίλητο νερό» και στη διαδρομή μέχρι το σπίτι δεν πρέπει να μιλήσει σε κανέναν.

Στο σπίτι το νερό μπαίνει σε πήλινο δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα προσωπικό της αντικείμενο, τα λεγόμενα ριζικάρια και στη συνέχεια σκεπάζουν το δοχείο με κόκκινο ύφασμα και το δένουν ενώ παράλληλα προσεύχονται στον Αϊ Γιάννη και τοποθετούν το δοχείο σε ανοιχτό χώρο, όπου μένει όλη νύχτα. Την ίδια εκείνη νύχτα λέγεται ότι τα κορίτσια θα δουν στα όνειρά τους το μελλοντικό τους σύζυγο.

Παράλληλα, την παραμονή της γιορτής του Αϊ Γιάννη Ιωάννη, αναβιώνει και το γνωστό έθιμο με τις φωτιές: Στη πλατεία του χωριού στήνεται μια μεγάλη φωτιά πάνω από την οποία πηδάνε όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση, η φωτιά, επιφέρει την κάθαρση και οι άνθρωποι απαλλάσσονται από το κακό.

Το έθιμα με τις φωτιές

Το έθιμα με τις φωτιές

Παροιμίες για τον μήνα!

«Αρχές του θεριστή, του δρεπανιού μας η γιορτή».
«Ο Μάης θέλει το νερό κι ο θεριστής (=Ιούνιος) το ξύδι».
«Από το θέρος ως τις ελιές δεν απολείπουν οι δουλειές».
«Γενάρη πίνουν το κρασί, το Θεριστή το ξίδι»
«Θέρος, τρύγος, πόλεμος …και στο αλώνισμα χαρές!»
«Μάρτης έβρεχε, Θεριστής τραγούδαγε».
«Μη σε γελάσει ο βάτραχος και το χελιδονάκι, αν δε λαλήσει ο τζίτζικας, δεν είν» καλοκαιράκι».
«Πρωτόλη (Ιούνιε), Δευτερόλη (Ιούλιε) μου, φτωχολογιάς ελπίδα».
«Το τραγούδι του Θεριστή, η χαρά του Αλωνιστή».
«Τον Ιούνιο αφήνουν το δρεπάνι και σπέρνουν το ρεπάνι».

Το καλοκαίρι λοιπόν κατέφθασε και η όρεξη μας για βόλτες και μπάνιο μεγαλώνει! Βρείτε στο χωριό μας, μια υπέροχη πισίνα για πολλές βουτιές, αλλά και ένα όμορφο περιβάλλον, για λίγη δροσιά και χαλάρωση απ την καθημερινότητα!

Σας περιμένουμε! :)

Επικοινωνήστε μαζί μας στο 2810-821050 ή γράψτε μας στο info@arolithos.com

Επίσημο site: www.arolithos.com

 

Πηγές:  iefimerida.gr, www.wikipedia.gr , www.newsbomb.gr

Πηγές εικόνων:

http://peritexnisologos.blogspot.gr/2015/06/24.html,

https://cyclades24.gr/2016/06/klidonas-eukseinos-pontos/

https://www.talcmag.gr/paidi/klidonas-2/

 

 

H παραδοσιακή Πινακωτή!

Ανατρέχοντας στην πλούσια λαογραφία μας, δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε στην πινακωτή!

Η πινακωτή ήταν εξάρτημα (συνήθως ξύλινο και στενό) όπου τοποθετούσαν το ζυμάρι για να φουσκώσει κατά την παραδοσιακή μέθοδο παρασκευής ψωμιού. Συνήθως είχε πολλά χωρίσματα, ένα για κάθε καρβέλι.

πινακωτή

πινακωτή

Ας δούμε παρακάτω πώς έφτιαχναν το ψωμί με τη χρήση της Πινακωτής!

ξυλοφουρνος

Ένα κομμάτι ζυμάρι που υπήρχε φυλαγμένο από το ψωμί της προηγούμενης εβδομάδας, δουλεύεται με νερό και αλεύρι, έτσι που να γίνει πηκτός χυλός.

Τον άφηναν κουκουλωμένο με μάλλινη κουβέρτα όλη τη νύχτα. Μ’ αυτή τη μαγιά, πολλή πρωί την άλλη μέρα ζυμώνεται το ψωμί, κουκουλώνεται και πάλι με την κουβέρτα και το άφηναν να ανεβεί. Ύστερα κρατούσαν πάλι ένα κομμάτι ζυμάρι (προζύμι), για να γίνει το ψωμί της επόμενης εβδομάδας.

Με το υπόλοιπο έπλαθαν 3-4 μεγάλα καρβέλια (όσα και οι θέσεις της πινακωτής), που ήταν στρωμένη με βαμβακερές πετσέτες καλά αλευρωμένες. Δίπλωναν τις πετσέτες πάνω από τα ψωμιά και σκέπαζαν την πινακωτή με την κουβέρτα, για να μην κρυώσει η ζύμη και για να φουσκώσει γρήγορα. Όταν φούσκωνε το ψωμί, έβαζαν την πινακωτή στον ώμο και το πήγαιναν στο φούρνο. Εκεί άναβε ο φούρνος με ξύλα και όταν ο φούρνος πύρωνε, έβαζαν με ένα ξύλινο φτυάρι τα ψωμιά.

Δείτε αυτό το υπέροχο προϊόν εδώ που πραγματικά αξίζει να το προμηθευτείτε!

Ιανουάριος: Με τα φώτα του ο Γενάρης όλης της χρονιάς μπροστάρης!

Ο Ιανουάριος πήρε το όνομά του από τον Ιανό, θεό κάθε αρχής στη ρωμαϊκή μυθολογία. Ωστόσο, δεν ήταν ανέκαθεν ο πρώτος μήνας του έτους για τους Ρωμαίους. Στα πρώτα χρόνια της ιστορίας τους, πρώτος μήνας ήταν ο Μάρτιος, και  Πρωτοχρονιά ήταν τότε η πρώτη Μαρτίου.

Γενάρης

Γενάρης

Στον Ιανουάριο ο λαός μας έχει δώσει διάφορες ονομασίες, όπως το Γενάρης επειδή τότε γεννούν τα γιδοπρόβατα, και Μεσοχείμωνας επειδή είναι ο μεσαίος από τους μήνες του χειμώνα. Ονομάζεται και Γατόμηνας επειδή στη διάρκειά του ζευγαρώνουν οι γάτες, και Μεγάλος μήνας ή Τρανός μήνας ή Μεγαλομηνάς γιατί είναι ο πρώτος μήνας του έτους και σε αντιδιαστολή με τον Φεβρουάριο, που είναι «κουτσός» (Κουτσοφλέβαρος).

Οι αλκυονίδες ημέρες τού έχουν δώσει και την ονομασία «γελαστός», αλλά είναι επίσης γνωστός και ως «κλαδευτής»: «Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μη γυρεύεις.

Ωστόσο στο μυαλό των περισσοτέρων ο Γενάρης είναι ο μήνας των γιορτών, των οικογενειακών τραπεζιών, ο μήνας των μικρών παιδιών που περιμένουν ανυπόμονα τα κάλαντα, αλλά και τον Άγιο Βασίλη!

Είναι και ο μήνας των εθίμων, αφού σε ολόκληρη την Ελλάδα αλλά και συγκεκριμένα στην Κρήτη τα έθιμα δίνουν και παίρνουν. Ας δούμε  κάποια από αυτά παρακάτω.

Το έθιμο της Κρεμμύδας στην Κρήτη

Ασκελετούρα

Η κρεμμύδα ή ασκελετούρα είναι συνηθισμένο φυτό στην Κρήτη. Φυτρώνει άγριο και μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι. Ακόμα και να το βγάλεις απ” τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι” αυτό την πρωτοχρονιά παίρνουν την ασκελετούρα στα σπίτια τους. Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας.

Η πέτρα στο σπίτι

Κάθε πρωί Πρωτοχρονιάς, χαράματα και μόλις κτυπούσε η «πρώτη καμπάνα», όλοι μικροί – μεγάλοι , σηκώνονταν, έκαναν τρείς φορές το σταυρό τους, και χωρίς να μιλήσουν, έβαζαν τα γιορτινά τους, έβγαιναν έξω από το σπίτι, έπαιρναν από μια πέτρα ο καθένας τους, όσο μεγαλύτερη μπορούσε, και την έφερναν μέσα στο σπίτι. Μετά από αυτό, ο καθένας, καθόταν στην πέτρα που μόλις είχε φέρει , και έλεγαν τη φράση : «Κλού -Κλού στα ορνίθια μας , καλοχρονιά στα σπίτια μας , όσο βάρος έχει η πέτρα τούτη, τόσο χρυσάφι και ασήμι να μπει στα σπίτια μας». Έπειτα σηκώνονταν ο καθένας έκανε το σταυρό του 3 φορές, καλημέριζαν τους υπολοίπους, και τα παιδιά έπρεπε να φιλήσουν το χέρι των γονιών τους, και μετά πήγαιναν στην Εκκλησία για τη λειτουργία. Στην επιστροφή από την Εκκλησία , έμπαινε ο πρώτος στο σπίτι ο πρωτότοκος, και μετά οι υπόλοιποι. Οι πέτρες έμεναν μέσα στο σπίτι, στο ίδιο μέρος που είχαν τοποθετηθεί, επί οκτώ μέρες. Την όγδοη μέρα έπιανε ο καθένας την πέτρα του , και αφού έκανε το σταυρό του 3 φορές , την πήγαινε πάλι έξω από το σπίτι. Αυτό το έθιμο γινόταν απαραίτητα κάθε Πρωτοχρονιά, κι έφερνε στο σπίτι , «γούρι», ευτυχία, αγάπη, γαλήνη και ειρήνη.

Το ρόδι

Ρόγδι

Ρόγδι

Το ρόδι είναι σύμβολο αφθονίας, γονιμότητας και καλής τύχης. Συνήθως κρεμούσαν στο κάθε σπίτι, από το φθινόπωρο, ένα ρόδι. Μετά τη Μεγάλη Λειτουργία της Πρωτοχρονιάς το πετούσαν με δύναμη στο κατώφλι για να σπάσει σε χίλια κομμάτια κι έλεγαν: «Χρόνια Πολλά! Ευτυχισμένος ο καινούριος χρόνος!»

Καλή χέρα στην Κρήτη

Μερικές δεκαετίες παλιότερα, η «καλή χέρα» ήταν το μόνο δώρο που έπαιρναν τα παιδιά την Πρωτοχρονιά και σε πολλές περιπτώσεις ήταν απλά ένα κέρασμα.  Αργότερα, συνηθιζόταν να δίνεται ένα μικρό χρηματικό ποσό σαν δώρο σε παιδιά που επισκέπτονταν κάποιο συγγενικό σπίτι την Πρωτοχρονιά.

Φυσικά, πέρα από τα έθιμα, πλούσια είναι και λαϊκή παράδοση μας ως προς τις παροιμίες για αυτό το μήνα:

Παροιμίες για τον Γενάρη

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά με σύγκρυα και παγωνιά.

Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μην εξετάζεις

Κάλλιο κρύο το Γενάρη παρά ήλιος που δε ζεσταίνει.

Κότα, πίτα το Γενάρη και κολιό (ή παπί) τον Αλωνάρη.

Με τα Φώτα του ο Γενάρης, όλης της χρονιάς μπροστάρης.

Ο Γενάρης κι αν γεννάται, του καλοκαιριού θυμάται.

Ο Γενάρης κι ο Φλεβάρης είναι ο ξεπροβιδάρης.

Ο Γενάρης τα γεννά, ο Φλεβάρης τα ψοφά κι ο παντέρμος ο Μαρτάκης, τ’ αποσώνει στον ταμπάκη.

Ο καλός ο νοικοκύρης, το Γενάρη χαίρεται.

Όποιος σπέρνει το Γενάρη, τρώει την ανεμοζάλη.

Πάπια, χήνα το Γενάρη, πετεινό τον Αλωνάρη.

Τις δεκαεφτά του Γεναριού είναι κυρά τ’ Άγι’ Αντωνιού.

Η λαϊκή μας παράδοση πραγματικά κρύβει ένα τεράστιο πλούτο, ένα αληθινό θησαυρό. Εμείς στον Αρόλιθο προσπαθούμε συνεχώς να αναδείξουμε αυτό τον πλούτο και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε για άλλη μια χρονιά!

Ευχόμαστε ο νέος χρόνος να είναι γεμάτος καλές στιγμές, υγεία και αγάπη σε όλο τον κόσμο! Καλή χρονιά!

χριστουγεννιατικη καρτα 2018

Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα Κρήτης https://www.youtube.com/watch?v=XkyeRKGacfs

Πηγές: goo.gl/YKtyZC

goo.gl/8gGmJj

goo.gl/T4SS3Q

Πορτρέτο Μήνα: goo.gl/CvQceX 

Το κρητικό σαρίκι

nikos_xylouris

Επειδή πολλοί δεν γνωρίζουν τι θα πει η λέξη «σαρίκι» είναι το μαντήλι που φορούν οι Κρητικοί στο κεφάλι τους! Η λέξη σαρίκι είναι τούρκικο απομεινάρι και προέρχεται από το λατινικό Καισαρίκιον, το οποίο ήταν το επικάλυμμα του κεφαλιού του Καίσαρα που δήλωνε το βαθμό εξουσίας. Πριν λάβει αυτή την ονομασία,στην κρητική διάλεκτο το αποκαλούσαν πέτσα! Λέγεται ότι ένα είδος σαρικιού φορούσαν οι Κρήτες ήδη από τα τέλη του 15ου αιώνα το οποίο τότε ονόμαζαν «τζεβρέ» ή «λαχούρι» όταν ήταν πολύχρωμο…Το σύγχρονο πλεχτό σαρίκι ή μπολίδι με τα πυκνά κρόσσια που μοιάζουν με δάκρυα, έκανε την εμφάνιση του τον 20ο αιώνα. Τα κρόσσια του συμβολίζουν τα πολλά χρόνια της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη και τη θλίψη μα και τον θρήνο που προκάλεσε το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου το 1866. Επίσης,να πούμε ότι πλέκεται σε δυο κεντητούς χρωματισμούς,σε λευκό και μαύρο! Το λευκό συνήθως φοριέται σε χαρμόσυνες περιστάσεις όπως γάμοι και βαφτίσεις, ενώ το μαύρο δείχνει τη λεβεντιά,την περηφάνια μα και το πένθος…

Βρείτε αυτό το κρητικό παραδοσιακό προϊόν στο cretaneshop.gr

Ο Νοέμβριος με τα πολλά ονόματα!

Ο Νοέμβριος είναι ένας μήνας με ανάμεικτα συναισθήματα, επειδή πλησιάζει ο χειμώνας και υπάρχει η μελαγχολία, αλλά είναι και γεμάτος αισιοδοξία για τη συγκομιδή, που θα βοηθήσει σε εύκολο ξεχειμώνιασμα!

Είναι ο ενδέκατος μήνας του Γρηγοριανού Ημερολογίου, με διάρκεια 30 ημερών. Η ονομασία του ετυμολογείται από τη λατινική λέξη November, η οποία προέρχεται από το αριθμητικό novem (εννέα), επειδή στο αρχαίο δεκάμηνο ρωμαϊκό ημερολόγιο ο Νοέμβριος ήταν ο ένατος κατά σειρά μήνας. Στη συνέχεια, με την προσθήκη του Ιανουαρίου και του Φεβρουαρίου, το ρωμαϊκό ημερολόγιο έγινε δωδεκάμηνο. Ο Νοέμβριος μετακινήθηκε στην ενδέκατη θέση, αλλά διατήρησε την παλιά του ονομασία.

Ο λαός τον αποκαλεί Βροχάρη (γιατί έχει πολλές βροχές), Χαμένο (γιατί έχει τις μικρότερες σε διάρκεια ημέρες), Ανακατεμένο (από τον άστατο καιρό), Σκιγιάτη( έχει πολύ σκιά, και μεγάλη νύχτα), Παχνιστή (εξαιτίας της πάχνης), Κρασόμηνα (επειδή τότε άνοιγαν τα καινούρια κρασιά), Μεθυστή(επειδή όσοι δοκιμάζουν τα νέα κρασιά μεθάνε).  Σε κάποια μέρη τον αποκαλούν και  Μεσοσπορίτη (γιατί τότε οι περισσότεροι γεωργοί βρίσκονται στο μέσο της σποράς), και τέλος Ξυλευτή (αυτόν τον μήνα οι αγρότες κόβουν ξύλα και τα αποθηκεύουν για να ζεσταίνονται και να κάνουν τις δουλειές τους, τις μέρες του χειμώνα).

Επίσης το Νοέμβριο οι μελισσοκόμοι μεταφέρουν και τοποθετούν τις κυψέλες σε μόνιμες χειμωνιάτικες θέσεις και η βασική εργασία είναι το ” ξελάκωμα” στα αμπέλια.

Αυτό το μήνα και συγκεκριμένα στις 21, η εκκλησία γιορτάζει την ανάδειξη του θεϊκού γυναικείου στοιχείου στον Χριστιανισμό, τα «Εισόδια της Θεοτόκου» όπως επίσης και την τυπική γιορτή της σποράς.

τα Εισόδια της Θεοτόκου

τα Εισόδια της Θεοτόκου

Την μέρα αυτή οι γεωργοί έχουν αργία και τρώνε ένα ειδικό φαγητό, τα λεγόμενα “πολυσπόρια”, γι΄αυτό η γιορτή ονομάζεται επίσης “Της Παναγιάς της πολυσπορίτισσας”. Τα πολυσπόρια βράζουν λίγους σπόρους από κάθε είδος δημητριακά, και όσπρια προσθέτοντας σταφίδες, μύγδαλα, καρύδια και πετιμέζι. Τα πολυσπόρια τα ανταλλάσσουν μεταξύ τους και ανταλλάσσουν ευχές.

τα πολυσπόρια

τα πολυσπόρια

Ας μην παραλείψουμε τέλος, το γεγονός ότι στις 17 Νοέμβρη του 1973 έγινε η εξέγερση του Πολυτεχνείου που ήταν μια μαζική και δυναμική εκδήλωση της λαϊκής αντίθεσης στο καθεστώς της Χούντας των Συνταγματαρχών.

Με μια επίσκεψη στο χωριό μας, θα έχετε την ευκαιρία να μελετήσετε για τα έθιμα του μήνα! Το λαογραφικό μουσείο μας, περιέχει πλούσιο υλικό για μελέτη, διαθέσιμο σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται!

Καλό μήνα και καλό χειμώνα σε όλους!

Νοέμβριος
Στου Νοέμβρη το χαρτί
βάζει  υπογραφή η βροχή .
«Θα ποτίσω όλη την πόλη ,
το χωράφι , το περβόλι .
Και θα πλύνω τις σκεπές ,
τα μπαλκόνια , τις αυλές .
Θα ετοιμάσω το τοπίο ,
να ‘ρθει το μεγάλο κρύο».
Το χαρτί ο αέρας παίρνει
και στα σύννεφα το φέρνει .
Κι η βροχή πιάνει δουλειά ,
μούσκεμα όλα τα παιδιά .
Ρένα Καρθαίου

                                  Παροιμίες για τον Νοέμβρη                                

                «Η Πούλια βασιλεύοντας, το μήνυμά της στέλνει. Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους». 
                «Άι- Μηνάς εμήνυσε του πάππου του χειμώνα: -Έρχομαι ή δεν έρχομαι και τ” Άι- Φιλίππου αυτού είμαι».
«Αν τ” Άη Φιλίππου λείπω, τ” Άγια, των Αγιών δε λείπω».
«Ο άη- Μηνάς εμήνυσε, πούλια μη ξημερώσει».
«Ο Νοέμβρης σαν θα έλθει τα γομάρια μέσα κλείνει».
«Οποίος σπείρει τον Νοέμβρη ούτε σπόρο δεν Θα πάρει».
«Όταν έρθει ο Νοέμβρης σιγομπαίνει ο χειμώνας».
«Σ” τσι τριάντα, τ” Αγι-Αντριός, αντριεύεται το κρύο».
«Της ελιάς το φύλλο κι αν χαθεί, πάλι θε να ξαναβρεθεί».
«Τον Οκτώβρη τα κουδούνια, το Νοέμβρη παραμύθια».

«Όμορφη και καλότυχη να είναι η ζωή σας, όπως τα ξόμπλια τούτα εδώ επάνω στο ψωμί σας»

Και τώρα οι απορίες είναι δύο: τι είναι τα ξόμπλια; και άραγε σε ποιο ψωμί αναφέρεται το παραπάνω δίστιχο;

Ακόμα ένα ταξίδι στην Κρήτη του παρελθόντος και συγκεκριμένα στον κρητικό γάμο, θα μας βοηθήσει να μάθουμε για το περίφημο ξομπλιαστό κουλούρι και για τα περίτεχνα ξόμπλια του.

Η κυριολεκτική έννοια της λέξης «ξόμπλι» είναι το κέντημα, το στολίδι και η μεταφορική είναι το κουτσομπολιό και η κακολογιά.

Στη δική μας περίπτωση το ξόμπλι είναι το σχέδιο, το στόλισμα με το οποίο κοσμούσαν οι νοικοκυρές το γαμήλιο αυτό ψωμί, το οποίο αναφέρεται και ως το ξομπλιαστό περίτεχνο κουλούρι της νύφης. Ένα έργο τέχνης, αφού είναι εξ ολοκλήρου χειροποίητο και οι λεπτομέρειες του δεν μπορούν παρά να εντυπωσιάσουν. Το μεγαλύτερο και το πιο όμορφο δωρίζονταν στον κουμπάρο του ζευγαριού.

Το συγκεκριμένο έθιμο το συνατάμε ακόμα και στις μέρες μας σε κάποια χωριά του Ρεθύμνου και του Λασιθίου και μάλιστα τειρούνται τα πάντα όπως παλιά.

Πιο συγκεκριμένα, δύο μέρες πριν το γάμο μαζευόταν οι γυναίκες του χωριού να βοηθήσουν στο ζύμωμα και έπειτα στη δημιουργία των σχεδίων.

Αφού έφτιαχναν τη ζύμη και την ζύμωναν, την έπλαθαν στη συνέχεια, σε σχήμα κουλουριών, μεγάλων ή μικρότερων.

η παρασκευή του ¨γαμοκούλουρου"

η παρασκευή του «γαμοκούλουρου»

 

 

 

 

 

 

 

Κάποιες άλλες  γυναίκες θα έπαιρναν θέση σε μικρά τραπέζια και με τα σύνεργα τους (καλάμι, μασούρι, ψαλιδάκι, τσιμπίδι, χτένι ψιλό) άρχιζαν να φτιάχνουν τα «ξόμπλια» με τα οποία θα στολίσουν τα κουλούρια.

Ιούνιος 2011 011

 

 

 

 

 

 

Εκεί είναι που έβαζαν όλο το μεράκι και τη φαντασία τους και συναγωνίζονται ποια θα φτιάξει το καλύτερο. Στα ξόμπλια κυριαρχούν τα πουλιά, τα δέντρα, τα τριαντάφυλλα, ο ήλιος, τα δαχτυλίδια, τα ρόδια ακόμα και τα φίδια. Όλα τα παραπάνω είναι σύμβολα για τύχη και ευημερία στη ζωή που πρόκειται να μοιραστεί το ζευγάρι. Πιο συγκεκριμένα το ρόδι για να φέρει τύχη, τα τριαντάφυλλα για ευτυχία, ο ήλιος για να είναι φωτεινή και χαρούμενη η ζωή, τα δέντρα για να έχουν μακροζωία, τα δαχτυλίδια για να κάνουν σταθερό και αιώνιο το δέσιμο του ζευγαριού, τα πουλάκια για να φέρνουν καλά νέα και το πιο παράξενο το φίδι, αν και ακούγεται ξένο σε ένα χαρμόσυνο γεγονός, συμβολίζει την ατέρμονη κοινή ζωή του ζευγαριού.

τα "ξόμπλια"

τα «ξόμπλια»

 

 

 

 

 

 

Όταν το ψωμί θα ήταν πια έτοιμο, έμπαινε στο φούρνο για να πάρει το τελικό του σχήμα.

το κουλούρι του γάμου

το κουλούρι του γάμου

 

 

 

 

 

 

Για να γυαλίσουν το ψωμί, μόλις τα βγει από το φούρνο, το περνάνε με κρύο νερό. Οι γαμοκουλούρες μπορούν να φυλαχθούν και ως διακοσμητικές, αφού ξεραθούν στον καθαρό αέρα, αλλά σίγουρα είναι ένα βρώσιμο και πεντανόστιμο ψωμί.

DSC00527

 

 

 

 

 

 

Παρακάτω θα δείτε και μια εκδοχή για την συνταγή του:

συνταγη γαμοκουλουρο

 

Είτε προσπαθήσετε να το φτιάξετε είτε όχι, το μόνο σίγουρο είναι πως το «Ξομπλιαστό Κουλούρι» ή αλλιώς το «Γαμοκούλουρο» είναι ένα έθιμο που καλά κρατεί, εντυπωσιάζει και περνά από γενιά σε γενιά.

Το συγκεκριμένο «κουλούρι», όπως και πολλά ακόμα λαογραφικά στοιχεία της κρητικής παράδοσης, θα τα συναντήσετε στο Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης, στο χωριό μας!

Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης

Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης

Κολάζ Ξομπλιαστα Μ.Α.Ι.Λ.Τ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

πηγή συνταγής: http://www.lovecooking.gr/syntages/mageiriki/psomia/9341-krhtikh-gamokoyloyra

Επίσημο site: www.arolithos.com

«Ψωμί κι ελιά»! Ένα από τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα στον Αρόλιθο :)

Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ψωμία κι ελιά» είναι ένα από τα πιο αγαπητά στα παιδιά! Αναλύει τη παραγωγή του σιταρένιου ψωμιού και του ελαιόλαδου και εφαρμόζεται σε διαφορετικούς χώρους ανάλογα με την διαδικασία που ακολουθείται, γι” αυτό και χωρίζεται σε τρία μέρη:

1) Το παραδοσιακό σπίτι εκτός του Μουσείου όπου τα παιδιά ζυμώνουν τα ψωμιά τους και στη συνέχεια ο παραδοσιακός ξυλόφουρνος όπου τα ψήνουν!
2) Όλες οι αίθουσες του Μουσείου με βασικό επίκεντρο στα αντικείμενα εκείνα που σχετίζονται με την διατροφή.
3) Η αίθουσα προβολών για την παρουσίαση των σλάιντς. Συνέχεια