Αρχείο ετικέτας Λαϊκή Τέχνη

Υφαντική: μια τέχνη αιώνων!

Μια τέχνη κίνησης, φαντασίας, μνήμης και ικανότητας… Η αδελφή της ζωγραφικής και η ξαδέλφη της φωτογραφίας, δεν είναι άλλη απ την υφαντική!

Από τις Μινυάδες και τον Διόνυσο, τον Όμηρο και την Πηνελόπη, έως τις πιο σύγχρονες γιαγιάδες και προγιαγιάδες μας, ο αργαλειός ήταν ένα «ζωτικό» μέρος του σπιτιού.

Ο αργαλειός και τα εργαλεία του

Αργαλειός-Μουσείο Αρόλιθος

Αργαλειός-Μουσείο Αρόλιθος

Μιλώντας για τα νεότερη Ελλάδα (20ος αιώνας), ο καθούμενος αργαλειός ήταν πιο διαδεδομένος χειροκίνητος αργαλειός με διάφορες μικροπαραλλαγές από τόπο σε τόπο ακόμη και από σπίτι σε σπίτι. Ένας αργαλειός αποτελείται από : ένα γερό σκαρί πλαίσιο πάνω στο οποίο εφάρμοζαν τα λειτουργικά εξαρτήματα του αργαλειού, μια σειρά από οριζόντια, παράλληλα νήματα (το στημόνι), τεντωμένα κατά μήκος του αργαλειού και στερεωμένα προς τα πίσω. Ακόμη υπάρχει το χτένι, το οποίο κανονίζει την απόσταση των νημάτων του στημονιού μεταξύ τους και ένα σύστημα – τα μιτάρια - που ανεβοκατεβάζει τα νήματα του στημονιού, κατά στρώματα, δημιουργώντας ένα άνοιγμα μέσα από το οποίο περνάει σαΐτα το υφάδι. 

Τα νήματα

Τα υλικά που χρησιμοποιούνταν ήταν νήματα ίνες πολλών ειδών, ποιοτήτων και προελεύσεως. α)ζωικές (μαλλί, μετάξι) και  β)φυτικές (βαμβάκι, λινάρι). Ιδιαίτερα το βαμβάκι και το μαλλί και κυρίως το προβατίσιο χρησιμοποιούνταν, αφού οι ίδιες οι γυναίκες το επεξεργάζονταν. Κούρευαν το Μάρτη Απρίλιο τα πρόβατα (το πιο καλό μαλλί είναι του Μάη) και το μαλλί για να το κάνουν νήμα έπρεπε να το υποβάλλουν σε μια ορισμένη επεξεργασία που περιελάμβανε : το πλύσιμο, το ξάσιμο, το λανάρισμα και το γνέσιμο. Το βαμβάκι ακολουθούσε διαφορετική επεξεργασία. Για να βάψουν το νήμα χρησιμοποιούσαν φυτά γνωστά για τις χρωστικές τους ιδιότητες : π.χ. το κίτρινο χρυσάφι χρώμα έβγαινε από τα ξερά φύλλα μουριάς, από φλούδια ροδιών, το γαλάζιο από το λουλάκι, το κόκκινο από το κρεμέζι από το ριζάρι, το καφέ από τα μαλακά φλούδια καρυδιών κλπ. Άπειρα τα χρώματα και οι αποχρώσεις που μπορεί κανείς να πετύχει με φυτά.

Τα σχέδια και τα υφαντά

Η υφάντρα πρέπει να συλλάβει το σχέδιο, να φανταστεί την εικόνα του και να το κάνει πραγματικότητα! Μια διαδικασία που ακούγεται απλή, αλλά η δουλειά στον αργαλειό απαιτούσε μεγάλη δύναμη χεριών και συντονισμό κινήσεων μια και η υφάντρα χρησιμοποιούσε παράλληλα χέρια και πόδια. Γι” αυτό θεωρούταν πολύ κουραστική και επίπονη.

Παρόλα αυτά οι γυναίκες έπρεπε να υφαίνουν για να ετοιμάσουν όλα τα απαραίτητα στην οικογένεια: υφάσματα για τις φορεσιές, υφαντά για τις ανάγκες του σπιτιού, όπως σεντόνια, μαξιλάρια, βελέντζες, κιλίμια, κουρτίνες, προσόψια, τραπεζομάντιλα, αλλά και υφαντά απαραίτητα για τις καθημερινές ασχολίες, όπως σακιά για τη μεταφορά προϊόντων, τσαντίλες για το στράγγισμα του τυριού, λαδοσάκια για τα ελαιοτριβεία.

Ο αργαλειός στο σπίτι- Παραδοσιακό κρητικό σπίτι- Αρόλιθος

Ο αργαλειός στο σπίτι-
Παραδοσιακό κρητικό σπίτι- Αρόλιθος

Πολλά και χαρακτηριστικά τα υφαντά σε ολόκληρη την Ελλάδα, αλλά απ τα ωραιότερα δείγματα υφαντών, είναι οι κόκκινες πατανίες της Κρήτης, με την τοιχογραφική αντίληψη της εν υφασμένης διακόσμησης στις στενές πλευρές τους.

Κόκκινη πατανιά Μουσείο-Αρόλιθος

Κόκκινη πατανιά
Μουσείο-Αρόλιθος

Τρίφυλλα κλινοσκεπάσματα οι κρητικές πατανίες στόλιζαν επιδεικτικά, την ημέρα του γάμου, τους τοίχους του σπιτιού της νύφης. Τα ωραιότερα δείγματα της υφαντικής αυτής προέρχονται από τα χωριά Κισσάμου της Δυτικής Κρήτης.

Το λαογραφικό Μουσείο στον Αρόλιθο

μουσειο2

Με μια επίσκεψη στο Λαογραφικό Μουσείο του χωριού μας, σίγουρα θα καταφέρετε να καλύψετε ένα μεγάλος μέρος, σχετικά με την τέχνη της υφαντικής και τον ρόλο του αργαλειού στο κρητικό σπίτι.

Σας περιμένουμε :)

Επικοινωνήστε μαζί μας στο 2810-821050 ή γράψτε μας στο info@arolithos.com Επίσημο site: www.arolithos.com

«Όμορφη και καλότυχη να είναι η ζωή σας, όπως τα ξόμπλια τούτα εδώ επάνω στο ψωμί σας»

Και τώρα οι απορίες είναι δύο: τι είναι τα ξόμπλια; και άραγε σε ποιο ψωμί αναφέρεται το παραπάνω δίστιχο;

Ακόμα ένα ταξίδι στην Κρήτη του παρελθόντος και συγκεκριμένα στον κρητικό γάμο, θα μας βοηθήσει να μάθουμε για το περίφημο ξομπλιαστό κουλούρι και για τα περίτεχνα ξόμπλια του.

Η κυριολεκτική έννοια της λέξης «ξόμπλι» είναι το κέντημα, το στολίδι και η μεταφορική είναι το κουτσομπολιό και η κακολογιά.

Στη δική μας περίπτωση το ξόμπλι είναι το σχέδιο, το στόλισμα με το οποίο κοσμούσαν οι νοικοκυρές το γαμήλιο αυτό ψωμί, το οποίο αναφέρεται και ως το ξομπλιαστό περίτεχνο κουλούρι της νύφης. Ένα έργο τέχνης, αφού είναι εξ ολοκλήρου χειροποίητο και οι λεπτομέρειες του δεν μπορούν παρά να εντυπωσιάσουν. Το μεγαλύτερο και το πιο όμορφο δωρίζονταν στον κουμπάρο του ζευγαριού.

Το συγκεκριμένο έθιμο το συνατάμε ακόμα και στις μέρες μας σε κάποια χωριά του Ρεθύμνου και του Λασιθίου και μάλιστα τειρούνται τα πάντα όπως παλιά.

Πιο συγκεκριμένα, δύο μέρες πριν το γάμο μαζευόταν οι γυναίκες του χωριού να βοηθήσουν στο ζύμωμα και έπειτα στη δημιουργία των σχεδίων.

Αφού έφτιαχναν τη ζύμη και την ζύμωναν, την έπλαθαν στη συνέχεια, σε σχήμα κουλουριών, μεγάλων ή μικρότερων.

η παρασκευή του ¨γαμοκούλουρου"

η παρασκευή του «γαμοκούλουρου»

 

 

 

 

 

 

 

Κάποιες άλλες  γυναίκες θα έπαιρναν θέση σε μικρά τραπέζια και με τα σύνεργα τους (καλάμι, μασούρι, ψαλιδάκι, τσιμπίδι, χτένι ψιλό) άρχιζαν να φτιάχνουν τα «ξόμπλια» με τα οποία θα στολίσουν τα κουλούρια.

Ιούνιος 2011 011

 

 

 

 

 

 

Εκεί είναι που έβαζαν όλο το μεράκι και τη φαντασία τους και συναγωνίζονται ποια θα φτιάξει το καλύτερο. Στα ξόμπλια κυριαρχούν τα πουλιά, τα δέντρα, τα τριαντάφυλλα, ο ήλιος, τα δαχτυλίδια, τα ρόδια ακόμα και τα φίδια. Όλα τα παραπάνω είναι σύμβολα για τύχη και ευημερία στη ζωή που πρόκειται να μοιραστεί το ζευγάρι. Πιο συγκεκριμένα το ρόδι για να φέρει τύχη, τα τριαντάφυλλα για ευτυχία, ο ήλιος για να είναι φωτεινή και χαρούμενη η ζωή, τα δέντρα για να έχουν μακροζωία, τα δαχτυλίδια για να κάνουν σταθερό και αιώνιο το δέσιμο του ζευγαριού, τα πουλάκια για να φέρνουν καλά νέα και το πιο παράξενο το φίδι, αν και ακούγεται ξένο σε ένα χαρμόσυνο γεγονός, συμβολίζει την ατέρμονη κοινή ζωή του ζευγαριού.

τα "ξόμπλια"

τα «ξόμπλια»

 

 

 

 

 

 

Όταν το ψωμί θα ήταν πια έτοιμο, έμπαινε στο φούρνο για να πάρει το τελικό του σχήμα.

το κουλούρι του γάμου

το κουλούρι του γάμου

 

 

 

 

 

 

Για να γυαλίσουν το ψωμί, μόλις τα βγει από το φούρνο, το περνάνε με κρύο νερό. Οι γαμοκουλούρες μπορούν να φυλαχθούν και ως διακοσμητικές, αφού ξεραθούν στον καθαρό αέρα, αλλά σίγουρα είναι ένα βρώσιμο και πεντανόστιμο ψωμί.

DSC00527

 

 

 

 

 

 

Παρακάτω θα δείτε και μια εκδοχή για την συνταγή του:

συνταγη γαμοκουλουρο

 

Είτε προσπαθήσετε να το φτιάξετε είτε όχι, το μόνο σίγουρο είναι πως το «Ξομπλιαστό Κουλούρι» ή αλλιώς το «Γαμοκούλουρο» είναι ένα έθιμο που καλά κρατεί, εντυπωσιάζει και περνά από γενιά σε γενιά.

Το συγκεκριμένο «κουλούρι», όπως και πολλά ακόμα λαογραφικά στοιχεία της κρητικής παράδοσης, θα τα συναντήσετε στο Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης, στο χωριό μας!

Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης

Μουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης

Κολάζ Ξομπλιαστα Μ.Α.Ι.Λ.Τ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

πηγή συνταγής: http://www.lovecooking.gr/syntages/mageiriki/psomia/9341-krhtikh-gamokoyloyra

Επίσημο site: www.arolithos.com

Τα μαγαζάκια και τα εργαστήρια του Αρόλιθου!

Εάν ποτέ βρεθείς στον Αρόλιθο μη διστάσεις να κάνεις μια βολτίτσα μέσα στο χωριό μας και να επισκεφθείς τα μαγαζάκια και τα εργαστήριά μας! Ξεκίνησε από το μπακάλικό μας που ονομάζουμε «Το Δίκταμο» και βρίσκεται αμέσως μετά την είσοδο του χωριού στα δεξιά. Εκεί μπορείς να δοκιμάσεις και να αγοράσεις κρασί, ούζο, ρακή, κρητικά κουλούρια, βανίλια, γλυκά του κουταλιού, βότανα της κρητικής γης καθώς επίσης και φυτικά καλλυντικά κυρίως από λάδι ελιάς ;-)

Συνέχισε τη βόλτα σου προς το γεφυράκι μας και ρίξε μια ματιά στον παραδοσιακό ξυλόφουρνο όπου ζυμώνεται με αγνά, φρέσκα και ντόπια προϊόντα το χωριάτικο ψωμί, το οποίο δίνεται ζεστό – ζεστό στην ταβέρνα μας προς κατανάλωση! Μιαμ ;-) Συνέχεια